– Aqmola oblysynda ǵylymı ázirlemelerdi óndiriske engizý qalaı júzege asyrylyp jatyr?
– Oblystyq aýyl sharýashylyǵy jáne jer qatynastary basqarmasynyń qoldaýymen arnaıy bıýdjettik baǵdarlama iske asyrylýda. Onyń basty maqsaty – klımattyń ózgerýi men topyraqtyń qazirgi jaǵdaıyn eskere otyryp, aýyl sharýashylyǵy óndirisiniń tıimdiligin arttyrý. Ǵylymı ázirlemeler óńirdiń ártúrli topyraq-klımattyq aımaqtarynda ornalasqan arnaıy iriktelgen pılottyq sharýashylyqtarda synaqtan ótkizilýde. Bul zertteý nátıjelerin naqty óndiristik jaǵdaıǵa beıimdeýge múmkindik beredi.
– О́ńir egistikterinde aramshópterdiń qandaı túrleri jıi kezdesedi?
– Tájirıbe kórsetkendeı, aramshópten tolyq taza egistik is júzinde joq. Kóptegen alqaptarda lastaný deńgeıi ortasha nemese joǵary. Topyraqtyń jyrtylatyn qabatynda bir gektarǵa shaqqanda 100 mıllıonnan 3–4 mıllıardqa deıin aramshóp tuqymy jınalýy múmkin. Sonymen qatar kópjyldyq aramshópterdiń vegetatıvtik kóbeıý qorlary da óte mol. Egistikterde jıi kezdesetin túrlerge kádimgi sulybas (ovsıýg), taýyq tarysy, jasyl jáne kókshil qyltanaq, ıissiz túımedaq, dala ıarýtkasy jatady. Al kópjyldyq aramshópterden dala shyrmaýyǵy, lozaly súttigen, jataǵan bıdaıyq pen dala oshaǵanyn erekshe atap ótýge bolady.
– Bul aramshópter bıdaı úshin nelikten asa qaýipti?
– Aramshópterdiń zııandylyǵy olardyń bıologııalyq erekshelikterimen jáne agrotehnıkalyq talaptardyń tolyq saqtalmaýymen tikeleı baılanysty. Olar topyraqtaǵy qorektik zattardyń tepe-teńdigin buzyp, sý-aýa, jylý jáne jaryq rejımine keri áser etedi. Nátıjesinde topyraq qunarlylyǵy tómendeıdi. Mysaly, sulybas, dala oshaǵany men lozaly súttigen vegetasııanyń keı kezeńderinde mádenı daqyldarǵa qaraǵanda 1,5–2 ese kóp ylǵal paıdalanady. Sonyń saldarynan tamyr aımaǵyndaǵy topyraq ylǵaldylyǵy 2–5 paıyzǵa deıin azaıady. Sulybas bıdaı ónimin 15–40 paıyzǵa deıin tómendetse, jataǵan bıdaıyq qýatty tamyr júıesi arqyly egistikti tez basyp, mádenı ósimdikterdi tunshyqtyrady.
– Aramshóptermen kúreste qandaı ádister tıimdi?
– Ýaqtyly ári durys júrgizilgen topyraq óńdeý birjyldyq jáne kópjyldyq aramshópterdiń sanyn 50–60 paıyzǵa deıin azaıta alady. Qazirgi tańda aýyl sharýashylyǵynda mınımaldy óńdeý tehnologııalary – aýdarmaı jyrtý, ańyz qaldyrý, mýlchırovanıe keńinen qoldanylýda. Bul tásilder aramshópterdiń tirshilik etý jaǵdaıyn túbegeıli ózgertedi. Eń bastysy – kúresti keshendi júrgizý. Klassıkalyq agrotehnıkalyq ádisterdi zamanaýı tehnologııalarmen jáne hımııalyq baqylaýmen úılestirý ǵana naqty nátıje beredi.
– Fermerlerge qandaı keńes berer edińiz?
– Qazirgi ıntensıvti eginshilik jaǵdaıynda aramshóptermen kúres – ónimdilikti arttyrýdyń negizgi tetikteriniń biri.Fermerlerge aramshóppen lastaný deńgeıin turaqty baqylaýdy, aýyspaly egisti saqtaýdy, sapaly tuqym paıdalanýdy, gerbısıdterdi ońtaıly merzimde qoldanýdy jáne áser etýshi zattardy almastyryp otyrýdy usynamyn. Aramshópterdiń bıologııalyq erekshelikterin eskerip, ǵylymı negizdelgen keshendi tásildi qoldaný – turaqty ónim men aýyl sharýashylyǵyndaǵy tabystyń kepili.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken –
Nazerke JUMABAI,
«Egemen Qazaqstan»
